Genk / Charles i Ray Eames, czyli lekcja designu i miłości

Genk / “The World of Charles and Ray Eames”, or the exquisite lesson on design and love

Follow on Bloglovin

Podkład muzyczny (Background music): John Paul Young – “Love is in the Air”    [i wiele innych w podtytułach]

Charles i Ray Eames uchylają drzwi do swojego świata

“Świat Charlesa i Ray Eamesów” to opowieść o miłości; o miłości dwojga ludzi do siebie, ale i do designu. To pierwsza tak obszerna, monograficzna wystawa poświęcona tej parze, która zrewolucjonizowała wzornictwo po drugiej wojnie światowej. Ekspozycja, zorganizowana przez londyńskie Barbican Center we współpracy z Eames Office, najpierw cieszyła widzów w stolicy Wielkiej Brytanii, potem pojechała do Lizbony, ja zaś dopadłam ją i pożarłam w belgijskim Genk (nie mylić z Gent, czyli Gandawą).

Charles i Ray Eames zostali bowiem pokazani światu jak nigdy dotąd – nie tylko jako projektanci, ale także od strony prywatnej. Ich portret zawodowy również może zaskoczyć. Obydwoje są bowiem najczęściej kojarzeni jako autorzy najpopularniejszych i najczęściej kopiowanych krzeseł na świecie, ich zainteresowania tymczasem były głębokie niczym studnia artezyjska, gdzie nieustające ciśnienie twórcze powodowało coraz to nowe wybuchy aktywności w kolejnych obszarach projektowania.

Tradycyjnie, zapraszam Was najpierw do obejrzenia dwóch filmów z tej wystawy, które nakręciłam w ramach mojego YouTube’owego cyklu na kanale Akademia Dagmary. Filmy są uzupełnieniem tekstu i galerii zdjęć, które cierpliwie czekają na swoją kolej, bo – jak wiemy – jeden obraz jest wart tysiąca słów, a my ruchomych obrazów mamy aż dwa.

charles i ray eames design forelements blog

 

charles i ray eames design forelements blog

 

 

Charles i Ray Eames: Niespokojne duchy w kopalni

Wystawa była niezwykła sama w sobie, ale też miała wyjątkową oprawę. Zorganizowana w centrum kulturalnym C-mine organicznie wpasowała się w postindustrialne otoczenie starej belgijskiej kopalni i towarzystwo potężnych, w swoich czasach niezwykle nowoczesnych maszyn górniczych. Mariaż tych dwóch światów był pożywką dla refleksji o możliwościach twórczych ludzkiego umysłu, postępu, niezaspokojonej żądzy rozwoju i wiecznej pogoni za czymś nowym, lepszym, wydajniejszym.

Niespokojny duch państwa Eames gnał ich przez całe życie, ponad cztery dekady, naprzód i naprzód, bez chwili wytchnienia, inspirując do pionierskich wyczynów w architekturze, projektowaniu mebli i wyposażenia do domu, grafiki, wzornictwa przemysłowego, malarstwa, rysunku, rzeźby, filmu, fotografii, multimediów (!), wystawiennictwa (!!), a nawet nowych metod edukacji. Szkoda więc, by hasło “Eames” przywodziło na myśl jedynie krzesło na cienkich metalowych nóżkach.

1 charles i ray eames design forelements blog

 

Charles i Ray Eames: Love is in the air  

Tak, miłość jest w powietrzu, pod wieloma względami. Miłość między Ray i Charlesem, miłość do designu oraz miłość na lotnisku (BTW: Zauważyliście, jak wiele romantycznych scen nakręcono właśnie w portach lotniczych?).

Ale skąd lotniska w tym zestawieniu? A, tak na zachętę; mało osób wie bowiem, że popularne siedzenia w tamtejszych poczekalniach to robota Eamesów. Tak, dokładnie, bardzo często czekamy na odlot (sic!), zasiadając na Tandem Seating – aluminiowym systemie krzeseł przeznaczonych do użytku publicznego na lotniskach właśnie.

Zdjęcie nie pochodzi z wystawy, a z jednego z moich ulubionych seriali – “House of Cards”. Tytuł ten wiąże się z jeszcze jednym projektem naszych bohaterów, ale o tym za chwilę.

 

2 charles i ray eames design forelements blog

 

 

Na razie jednak – coś naprawdę wyjątkowego; podejrzyjmy Ray i Charlesa prywatnie. Najpierw – ich listy. Pierwszy to list miłosno-zaręczynowy, gdzie Charles pisze wprost: “Jestem spłukany, ale zakochany. Jaki jest rozmiar tego palca? (+ precyzyjny rysunek dłoni czekającej na obrączkę). Następnie – listy Ray do Charlesa, równie barwne i niekonwencjonalne, jak i ona sama. Pamiętajmy, że z wykształcenia była malarką. Na koniec – dramatyczny, ale skrajnie oszczędny wpis Ray w jej dzienniku-kalendarzu, gdzie zaznaczyła datę śmierci Charlesa. Robiła to każdego roku, dopóki dziesięć lat później, tego samego dnia, sama nie odeszła na spotkanie z mężem.

 

3 charles i ray eames design forelements blog
Jestem spłukany, ale zakochany… – List Charlesa do Ray (8.02.1941)

 

4 charles i ray eames design forelements blog
List Ray do Charlesa (25.08.1955)

 

5 charles i ray eames design forelements blog
Kieszonkowy kalendarzyk Hermes; model, którego Ray używała niezmiennie przez 30 lat. 21 sierpnia 1978 po raz pierwszy pojawił się w nim wpis o śmierci Charlesa, odnawiany kolejną dekadę, aż do odejścia Ray tego samego dnia dziesięć lat później.

 

 

Charles i Ray Eames: Sklejki cięcie-gięcie

Charles i Ray Eames przenieśli się do Los Angeles tuż po ślubie, w roku 1941 (list poskutkował). Decyzja ta okazała się strzałem w dziesiątkę, ponieważ w Kalifornii znaleźli absolutnie idealne środowisko do rozwoju; tam bowiem kwitło zainteresowanie estetyką modernizmu, bardzo postępowy był też tamtejszy model życia, a lokalny przemysł rozwijał się z zawrotną prędkością. Co więcej, Kalifornia była bardzo chłonna na eksperymenty architektoniczne, co małżeństwo mistrzowsko wykorzystało kilka lat później, biorąc udział w programie “Case Study House”.

Najpierw jednak ich uwaga skupiła się na sklejce. Paradoksalnie, czas wojny był bardzo owocny dla twórczości pp. Eames. Nowe materiały, nowe technologie, innowacje – rzeczy opracowywane dla wojska znajdują potem wspaniałe zastosowanie w świecie cywilów.

Charles i Ray Eames pracowali nad sklejką na potrzeby armii, między innymi projektując nosze, łupki, a nawet stateczniki do samolotów i fotele pilotów. Niewiele z tego weszło do produkcji, ale ważniejsze okazało się opanowanie materiału i jego wykorzystanie w późniejszej pracy. Ray nawet poszła dalej, pokazując artystyczną stronę sklejki, wykonując z niej serię rzeźb.

Charles – pisząc trzydzieści lat później o tych eksperymentach – podkreślał: “Celem było opracowanie mebla przy minimum wykorzystanych środków. Jedyną ekstrawagancję stanowiło to, że mimo twardości materiału, krzesło miało być wygodne. Chodziło o produkt masowy, ale masowość miała tylko działać na jego korzyść; ideą nie było udawanie rękodzieła”.

 

6 charles i ray eames design forelements blog
Charles i Ray z rzeźbą ze sklejki

 

7 charles i ray eames design forelements blog
Awers i rewers, czyli sklejka od strony praktycznej (łupki) i artystycznej (rzeźba)

 

8 charles i ray eames design forelements blog
Ponownie – awers i rewers, czyli sklejka od strony praktycznej (statecznik do samolotu) i artystycznej (rzeźba)

 

9 charles i ray eames design forelements blog
Na pierwszym planie (po lewej) – eksperymentalny fotel pilota, opracowany dla koncernu Lockheed w roku 1942. Nie wszedł do produkcji, ale i tak okazał się istotny dla dalszej działalności Charlesa i Ray. Obok – prototyp krzesła ze sklejki na potrzeby cywilne (1943).

 

10 charles i ray eames design forelements blog
“Arts & Architecture” z września 1946. Okładka i główny artykuł były poświęcone Eamesom i ich meblom ze sklejki, które nazwano “estetycznie wspaniałymi i technicznie innowacyjnymi”.

 

11 charles i ray eames design forelements blog
Okładki “Arts & Architecture”, które Ray przez lata projektowała dla tego pisma.

 

12 charles i ray eames design forelements blog
Grafiki Ray Eames, której dusza malarki nigdy nie zasnęła.

 

13 charles i ray eames design forelements blog
Początki Eames Office (1949) – studia, które działało przez ponad cztery dekady.

 

14 charles i ray eames design forelements blog
Bohaterowie z okładki w okowach swoich projektów – “Architectural Design” (wrzesień 1966)

 

 

Charles i Ray Eames: House of the Rising Sun  

W roku 1945, zaprzyjaźniony z Eamesami naczelny pisma “Art & Architecture”, John Entenza zainicjował wcześniej wspomniany program “Case Study House”, zapraszając do współpracy ośmiu działajacych w Kalifornii architektów. Zadaniem było zaprojektowanie i zbudowanie nowoczesnych domów, zgodnie z potrzebami określonych klientów oraz lokalizacją. Charles i Ray zaprojektowali dom nr 8 oraz współtworzyli z Eero Saarinenem dom nr 9, przeznaczony dla pomysłodawcy całej akcji.

Na wystawie pokazano rekonstrukcje makiet obu domów, oryginały bowiem się nie zachowały. Nie szkodzi, ponieważ dzięki nim widać wyraźnie, jak pp. Eames pojmowali nowoczesną architekturę. Dom miał być centrum działań twórczych; tłem do mieszkania i pracy. Zinterpretowali na nowo zasady modernizmu, pozostając wierni materiałom, ale tworząc wnętrze nieformalne, nienarzucające się, proste i jasne. Wprowadzili przeszklenia i witrażowe panele, co pobudzało grę światła i cienia, ożywiało przestrzeń. Dom bowiem nie miał być stateczną bryłą, a uczestniczyć w codzienności użytkowników, zmieniając się razem z nimi i przystosowując do ich potrzeb. Można to określić jako scenę dla nieustającej gry między przestrzenią, mieszkańcami i wyposażeniem.

 

15 charles i ray eames design forelements blog

 

16 charles i ray eames design forelements blog

 

17 charles i ray eames design forelements blog

 

18 charles i ray eames design forelements blog

 

19 charles i ray eames design forelements blog

 

20 charles i ray eames design forelements blog

 

21 charles i ray eames design forelements blog

 

22 charles i ray eames design forelements blog
Wnętrze domu Charlesa i Ray Eamesów. Tu żyli, tu pracowali, tu rewolucjonizowali świat projektowania.

 

23 charles i ray eames design forelements blog
Goście, goście… Billy i Audrey Wilder z odwiedzinami w roku 1961.

 

 

Charles i Ray Eames: Children of the Revolution  

Sklejka nie była jedynym materiałem, który zaprzątał umysły Charlesa i Ray. W latach 50-tych osiągnęli kolejny etap w pracach nad meblami produkowanymi masowo przy zachowaniu niskich kosztów i wysokiej jakości; meblach mających wyznaczyć nowy sposób życia w przestrzeniach prywatnej i publicznej.

Na warsztat poszły więc włókno szklane do budowy łódek, pianka poliuretanowa, aluminium oraz plastik. Materiały te były tanie, dostępne i lekkie, ale przede wszystkim – wytrzymałe, plastyczne i łatwe w utrzymaniu. Spełniały wszystkie warunki, jakie – zdaniem projektantów – stanowią o nowoczesnym i dobrym życiu dla masowego odbiorcy. Podjęcie współpracy z Herman Miller było kolejnym genialnym posunięciem, które zagwarantowało wprowadzenie rewolucyjnej idei w życie, a które bez przesady można nazwać rynkowo wiecznym.

O tym, że takie podejście oznaczało przełom, niech świadczy fakt, że “imsy” są do dziś, kilkadziesiąt lat po ich wprowadzeniu na rynek, najczęściej kopiowanymi meblami na świecie; podobnie jak torby Louis Vuitton w modzie, tak w wielu wnętrzach straszą ordynarne podróby z chińskiego plastiku.

Od razu odpowiadam na nieustannie pojawiający się argument, że Charles i Ray Eames chcieliby tego, bo taki był ich zamysł, by ich projekty były powszechne. No otóż nie, niestety, wcale by tego nie chcieli. Owszem, chcieli powszechności, ale najwyższego gatunku i przy zachowaniu etyki pracy. Dowodem niech będzie plakat-ogłoszenie Herman Miller: “Strzeż się imitacji. Ciesz się wygodą oryginalnego produktu! Zaprojektowane przez Charlesa Eamesa dla Herman Miller. Tu widzisz oryginały, nie akceptuj substytutów!”, opublikowany w “Arts & Architecture” w grudniu 1963.

 

48 charles ray eames design forelements blog
Ogłoszenie firmy Herman Miller, opublikowane na tylnej okładce “Arts & Architecture” w grudniu 1963

 

24 charles i ray eames design forelements blog
“La Fonda” Side Chair (1961). Obicie zaprojektował Alexander Girard, autor słynnych drewniany laleczek, znaku rozpoznawczego producenta Vitra.

 

25 charles i ray eames design forelements blog
Stolik LTR (1950) – połączenie sklejki i metalu. Minimalistyczny styl tych projektów wpisywał się w popularność oszczędnej estetyki japońskiej w powojennej Ameryce.

 

26 charles i ray eames design forelements blog
Minimum Chair (1948) – drewno i metal

 

27 charles i ray eames design forelements blog
Prototyp (1949) siedziska z włókna szklanego, które dotychczas było wykorzystywane do produkcji łódek. Odnaleziony po prawie pół wieku w warsztacie Johna A. Willisa, producenta łodzi, u którego Charles zamówił pierwszy, próbny model.

 

28 charles i ray eames design forelements blog
Prawdziwa rzadkość – fotel DAX (1950) z rysunkiem Saula Steinberga, legendarnego ilustratora “New Yorkera”

 

29 charles i ray eames design forelements blog
RAR-1 – projekt z roku 1950 w wersji dwadzieścia lat późniejszej (1969), zaprojektowanej na potrzeby karmiących matek do pokoju dziecięcego.

 

30 charles i ray eames design forelements blog
Początkowe trzy wersje kolorystyczne do 1963 roku doczekały się kilkunastu wariantów.

 

40 charles ray eames design forelements blog
Charles, Ray i inni członkowie Eames Office pracują nad krzesłami z aluminium (1957)

 

 

Charles i Ray Eames: Take Me to the Moon  

Niekwestionowaną gwiazdą dorobku państwa Eames jest gabinetowy fotel z podnóżkiem, czyli Lounge Chair and Ottoman. Choć projekt pochodzi z roku 1956, jego korzenie tkwią w latach 4o-tych, gdy Charles Eames i Eero Saarinen startowali w konkursie MoMA (1940), gdzie szukano organicznych kształtów mebli do nowoczesnych domów. W Lounge Chair and Ottoman ponadto wykorzystano doświadczenia ze sklejką i model z roku 1946, co zaowocowało fotelem, który na zawsze zaistniał na kartach historii designu. Herman Miller z pewnością przeczuwał narodziny gwiazdy, ponieważ urządził temu projektowi uroczystą premierę, na którą zaproszenia widzicie poniżej, podobnie jak reklamę prasową.

 

39 charles ray eames design forelements blog
Meble z aluminium, czyli Aluminium Group (1957), w środku – gwiazda gwiazd, Lounge Chair and Ottoman (1956)

 

41 charles ray eames design forelements blog
Reklama prasowa Lounge Chair and Ottoman dla magazynu “Interiors” (1956)

 

42 charles ray eames design forelements blog
Zaproszenie na premierę Lounge Chair and Ottoman w showroomie w Michigan (1956 – po lewej) oraz na otwarcie showroomu w Nowym Jorku (1961)

 

 

Charles i Ray Eames: Nowy wspaniały świat

W roku 1940 – jak wcześniej wspomniałam – nowojorskie Museum of Modern Art (MoMA) ogłosiło konkurs pod hasłem “Organic Design in Home Furnishings”. Charles Eames i Eero Saarinen zadebiutowali i od razu wygrali w przedbiegach w dwóch kategoriach – “Projekt krzesła” oraz “Projekt salonu”. Dodam, że Charles dodatkowo wygrał żonę, ponieważ Ray pomagała w przygotowaniach jako jego studentka.

W kolejnym konkursie MoMA wystartowali już razem, jako Eames Office. W 1948 roku zadaniem było zaprojektowanie tanich mebli do masowej produkcji o wysokiej jakości – “Low-Cost Furniture Design”. Charles i Ray Eames podjęli współpracę z wydziałem inżynierii UCLA.

Meble zostały pokazane na wystawie “For Modern Living”, weszły do produkcji, rządzą w salonach do dziś. Powstał nowy wspaniały świat.

 

34 charles ray eames design forelements blog
Plansza z projektami na konkurs “Low-Cost Furniture Design”

 

35 charles ray eames design forelements blog
Prototypy projektów na konkurs “Low-Cost Furniture Design”

 

31 charles ray eames design forelements blog
Projekt aranżacji na wystawę “For Modern Living” (1949), autorstwa Ray, opublikowany w katalogu ekspozycyjnym

 

32 charles i ray eames design forelements blog
Rekonstrukcja ekspozycji “For Modern Living”

 

33 charles i ray eames design forelements blog
Rekonstrukcja ekspozycji “For Modern Living”

 

36 charles i ray eames design forelements blog
Katalog wystawy “For Modern Living” (1949)

 

37 charles i ray eames design forelements blog
Katalog wystawy “For Modern Living” (1949)

 

 

Charles i Ray Eames: Two of a Kind, Workin’ on a Full House  

I w swoich projektach konkursowych, i we własnym domu (Case Study House Nr 8), Charles i Ray Eames stosowali określone reguły: Mieszali współczesne wzornictwo przemysłowe z rzemiosłem i rękodziełem, fotografiami, dziełami sztuki oraz materiałami naturalnymi.

Podobnie podeszli do współpracy z Herman Miller, dla którego przez kilkanaście lat projektowali sieć showroomów (od 1949 do końca lat 60-tych). Starali  się tam wprowadzić atmosferę domu, środowiska przyjaznego użytkownikom; nowy wspaniały świat na sprzedaż. Za scenografię była głównie odpowiedzialna Ray, co nie dziwi, biorąc pod uwagę jej skrupulatność połączoną z malarskim wyczuciem koloru i przestrzeni.

 

44 charles i ray eames design forelements blog
Notatki Ray Eames dotyczące projektu showroomu Herman Miller w Los Angeles (1950)

 

45 charles i ray eames design forelements blog
Wnętrza showroomów Herman Miller

 

46 charles i ray eames design forelements blog
Wnętrza showroomów Herman Miller

 

47 charles i ray eames design forelements blog
Wnętrza showroomów Herman Miller

 

 

Charles i Ray Eames: House of Cards  

Charles i Ray Eames mieli swój wkład również w edukację, kształtowanie estetyki, pobudzanie kreatywności i zrozumienia architektury. W Eames Office zaprojektowano między innymi “The Toy”, czyli system kartonowych elementów do budowania teatrzyku dla dzieci, namiotów lub innych obiektów do zabawy w konstruktora.

Innym pomysłem, równie ciekawym, był “House of Cards” (A nie mówiłam, że jeszcze do tego wrócimy?), czyli karty do strukturalnych eksperymentów jak wyżej, ale w mniejszym wymiarze. Ciekawe, że karty na rewersach miały zdjęcia przedmiotów dnia codziennego, ponieważ Charles i Ray Eames nieustannie podkreślali niezwykłość codzienności. Fotografowali rzeczywistość, ukazując jej wyjątkowość zależnie od spojrzenia, światła, kąta ujęcia. Zestaw “House of Cards” doczekał się też wersji technicznej, z elementami komputerowymi na grzbietach, co odzwierciedlało fascynację państwa Eames nowymi technologiami.

 

50 charles i ray eames design forelements blog
Instrukcja składania “The Toy” (1951-59)

 

51 charles i ray eames design forelements blog
“The Toy” – w akcji

 

52 charles i ray eames design forelements blog
“The Toy” – rekonstrukcja na wystawie w Genk

 

54 charles i ray eames design forelements blog
54-częściowy zestaw “House of Cards” (1952)

 

55 charles i ray eames design forelements blog
Zestaw “House of Cards” w wersji komputerowej dla IBM (1970)

 

 

Charles i Ray Eames: The Show Must Go On  

A propos fascynacji technologiami, Charles i Ray Eames projektowali także wystawy, wykorzystując ówczesne multimedia. To, co obecnie wydaje się oczywiste, w latach 60-tych lub 70-tych było nowością. Nietypowy układ ekspozycyjny (podział na sekcje tematyczne, elementy wolnostojące), zdjęcia, instalacje, pokazy slajdów…

Poniżej mamy dwa przykłady: wystawę poświęconą prezydentom Franklinowi i Jeffersonowi w roku 1976 oraz pawilon IBM na wystawę światową w Nowym Jorku w latach 1964-65.

Projekt dla IBM był oparty na założeniu, by ekspozycja o nowych technologiach nie onieśmielała, a zachęcała, przypominała wesołe miasteczko. Dodano tu filmy i “teatr informatyczny” pod niby-cyrkowym baldachimem.

 

56 charles i ray eames design forelements blog
Materiały z wystawy “The World of Franklin and Jefferson” (1976)

 

57 charles i ray eames design forelements blog
Prace nad projektem wystawy “The World of Franklin and Jefferson” (1976)

 

58 charles i ray eames design forelements blog
Wystawa “The World of Franklin and Jefferson” (1976)

 

59 charles i ray eames design forelements blog
Projekt ekspozycji i pawilonu IBM

 

60 charles i ray eames design forelements blog
Prace nad projektem pawilonu IBM

 

61 charles i ray eames design forelements blog
Teatr multimedialny z pawilonu IBM

 

 

Charles i Ray Eames: And the Oscar Goes to…

Wiele jeszcze projektów mają na koncie nasi bohaterowie – Narodowy Instytut Designu w Indiach, Narodowy Instytut Oceanografii w USA, innowacje w metodach nauczania… Długo by wymieniać.

Ich działania były wielokrotnie nagradzane, a jednym z najważniejszych wyróżnień był pokazany na wystawie Królewski Złoty Medal (Royal Gold Medal), przyznawany każdego roku (od 1848) przez Królewski Instytut Architektów Brytyjskich (RIBA), za wkład (praktyczny i teoretyczny) w rozwój architektury międzynarodowej. O randze medalu niech świadczą nazwiska niektórych laureatów: Frank Lloyd Wright, Le Corbusier, Walter Gropius oraz Ludwig Mies van der Rohe, Frank Gehry, Zaha Hadid. Charles i Ray Eames dołączyli do nich w roku 1979.

 

64 charles i ray eames design forelements blog

 

 

Wystawa “Świat Charlesa i Ray Eamesów” już zamknęła podwoje, ale twórczość tej genialnej pary jest jak niekończąca się opowieść. Odkrywanie ich kolejnych dokonań to przygoda, którą – jak Indiana Jones w archeologii – powinien przeżyć każdy, kto kocha design. Nawet ten ukryty w kopalni.

Ukłony (znane i nieznane), Dagmara

 


Best regards (known & unknown), Dagmara

 

rei kawakubo comme des garcons art of the in between forelements blog

Zdjęcia / Pics: FORelements

MORE ON:

  • YouTube – kanał “Akademia Dagmary” (kliknij w obrazek)

rei kawakubo comme des garcons art of the in between forelements blog

  • Instagram – konto “dagmaraforelements” (kliknij w obrazek)

rei kawakubo comme des garcons art of the in between forelements blog

  • Snapchat – konto “forelements.pl” (skanuj)

rei kawakubo comme des garcons art of the in between forelements blog